• nl
Taalkeuze

De addertjes onder het gras bij laatavondopeningen van winkels in PC 201

Categorie: Sectoraal   Datum: 10/10/2014

Meer en meer worden er in winkels en andere kleinhandelszaken laatavondopeningen voorzien, vaak in samenwerking met het gemeente- of stadsbestuur. In dit verband willen wij graag nog eens wijzen op een aantal sociaalrechtelijke regels die men hierbij als werkgever dient te respecteren.

Het nachtelijk openingsverbod

Principieel verbod, maar uitzonderingen

Vooreerst moet, los van het sociaalrechtelijke verbod op nachtarbeid, gekeken worden of de middenstandsreglementering al dan niet openingsuren na 20 uur en vóór 5 uur toelaat. In principe kunnen winkels ’s nachts niet open zijn, maar er zijn wel uitzonderingen (cf. gemeentelijke reglementen). Daar gaan we evenwel niet verder op in.   

Verbod op nachtarbeid

Principieel verbod

Nachtarbeid wordt in de wet gedefinieerd als arbeid gepresteerd tussen 20 uur en 6 uur ’s morgens. Er geldt een principieel verbod op nachtarbeid, maar er zijn heel wat uitzonderingen.  

Uitzondering voor bepaalde personen

Vooreerst zijn de regels van nachtarbeid niet van toepassing op een beperkt aantal personen, meer bepaald:

  • de personen die werkzaam zijn in een familieonderneming waar gewoonlijk alleen bloedverwanten, aanverwanten of pleegkinderen arbeid verrichten onder het uitsluitend gezag van de vader, de moeder of de voogd; 
  • de door een KB aangewezen werknemers die een leidende functie uitoefenen of een vertrouwenspost bekleden (bv. de gerant van de winkel);
  • de handelsvertegenwoordigers;
  • ...

Uitzondering voor bepaalde activiteiten

In afwijking van het verbod op nachtarbeid, mogen er activiteiten plaatsvinden na 20 uur en vóór 6 uur voor zover de aard van de werken of de activiteit dit rechtvaardigt:

  • in hotels, motels, kampeerterreinen, restaurants, restauratiebedrijven, in de traiteurszaken, in de verbruikszalen en drankslijterijen;
  • in ondernemingen van openbare vertoningen en vermakelijkheden;
  • in dagbladondernemingen;
  • in agentschappen voor inlichtingen en reisagentschappen;
  • in ondernemingen die brandstof en olie voor autovoertuigen in 't klein verkopen;
  • in ondernemingen die autoparkeerterreinen exploiteren;
  • in apotheken;
  • in ondernemingen voor verdeling van petroleumproducten aan particulieren;
  • in artisanale brood- en banketbakkerijen.

Andere uitzonderingen

Andere afwijkingen op het verbod van nachtarbeid kunnen worden toegestaan voor sommige bedrijfstakken, ondernemingen of beroepen of voor het uitvoeren van sommige werken. Hiervoor is een Koninklijk Besluit nodig. 

Tot slot voorziet de wet tot instelling van nieuwe arbeidsregelingen in de mogelijkheid om onder specifieke voorwaarden een afwijking vast te leggen. 

Bovenstaande “andere” uitzonderingen zijn echter niet mogelijk in PC 201.

Besluit

Vallen uw werknemers niet onder deze categorieën van personen of activiteiten, dan is het niet mogelijk om hen na 20 uur en vóór 6 uur tewerk te stellen (bv. kledingzaak, parfumerie, …). Het blijft echter wel mogelijk om hen uitzonderlijk tot 20 uur te laten presteren. 

Wel of geen overloon?

Wanneer de werknemers wegens de laatavondopening extra uren presteren bovenop het wekelijks rooster, dient er rekening te worden gehouden met overloon.

Voltijdse werknemers

Wat het loon betreft, wordt een onderscheid gemaakt naargelang de dagelijkse en wekelijkse arbeidsduurgrens (vaak is dat 9 uur per dag en 38 uur per week) al dan niet wordt overschreden. Dit wordt bekeken op het einde van de kalenderweek waarin de extra uren werden gepresteerd. 

Er zijn twee mogelijkheden:

  • De weekgrens wordt niet overschreden:
    Worden de extra uren in de week van de laatavondopening gerecupereerd in diezelfde week of werd het uurrooster tijdelijk aangepast, zodat de weekgrens niet wordt overschreden, dan is er geen overloon verschuldigd. Voor het presteren van deze uren op de laatavondopening hebben de betrokken werknemers recht op hun normaal loon. 
  • De weekgrens wordt wel overschreden:
    Wordt er die avond bijkomend gewerkt, dus bovenop de normale wekelijkse arbeidstijd, dan wordt de arbeidsduurgrens overschreden en is er overloon verschuldigd. De overuren geven recht op overloon aan 150% wanneer ze werden gepresteerd in de week. Ze geven recht op overloon aan 200% wanneer ze werden gepresteerd op zon- en feestdagen.

Los van bovenstaande moet ook steeds gekeken worden of de dagelijkse maximumduur niet werd overschreden.

Deeltijdse werknemers

Voor deeltijdse werknemers gelden andere regels. Werken zij in een vaste wekelijkse arbeidsregeling, dan mogen zij per maand 12 uur meer werken aan 100%. Werken zij in een flexibele wekelijkse arbeidsregeling, dan mogen zij per week in de referteperiode (bv. één kwartaal of 13 weken) 3 uur meer werken aan 100%.  

Worden bovenstaande grenzen overschreden, dan is ook voor hen overloon verschuldigd aan 150% of 200%.

Wel of geen inhaalrust?

Wanneer méér uren worden gepresteerd dan normaal voorzien, zal er inhaalrust moeten worden toegekend.

Voltijdse werknemers

Ook hier zijn er twee mogelijkheden:

  • Worden de extra uren in de week van de laatavondopening gerecupereerd in diezelfde week of werd het uurrooster tijdelijk aangepast, zodat er geen extra uren gepresteerd worden, dan moet er geen inhaalrust (meer) worden toegekend. 
  • Worden de extra uren in de week van de laatavondopening niet gerecupereerd in diezelfde week of werd het uurrooster niet aangepast, dan zal er inhaalrust moeten worden toegekend binnen het kwartaal (tenzij een KB of CAO een langere termijn voorziet). 

Deeltijdse werknemers

Voor deeltijdse werknemers gelden andere regels. Deze worden normaal gezien vastgelegd door het paritaire comité via een sectorale CAO. Is er geen sectorale CAO, dan geldt CAO nr. 35 van de Nationale arbeidsraad die stelt dat inhaalrust enkel mag worden gevraagd wanneer de duur van de bijkomende uren tijdens het kwartaal 20% bereikt van het normale uurrooster. 

Aanpassing van de uurroosters nodig!

Het is in België principieel verboden om te werken buiten het voorziene uurrooster. Om te voorkomen dat de werknemers wegens de laatavondopening uren presteren buiten hun normale rooster, moet een afwijkend uurrooster worden voorzien in het arbeidsreglement. Hiervoor moet de normale procedure voor het aanpassen van het arbeidsreglement gevolgd worden. 

In geval van buitengewone vermeerdering van het werk voorziet de wet echter in de mogelijkheid om het uurrooster tijdelijk aan te passen, zonder bovenstaande procedure te moeten toepassen. In dat geval volstaat het de werknemers minstens 24 uur vooraf in kennis te stellen van de tijdelijke aanpassing door aanplakking van een bericht in de lokalen van de onderneming. 

Sectorale afspraken met betrekking tot avondprestaties

In PC 201 zelfstandige kleinhandel voorziet men voor prestaties na 19 uur in een vergoeding van 25% bovenop het normale uurloon wanneer de onderneming meer dan 30 werknemers tewerkstelt. 

Bron: 

  • Arbeidswet van 16 maart 1971, art. 3, 35 tot 38 en 42 tot 43bis;
  • CAO NAR nr. 35 van 27 februari 1981;
  • Wet 17 maart 1987 betreffende de invoering van nieuwe arbeidsregelingen in de ondernemingen;
  • CAO 14.12.2012, nr.113207, art 22.